Ustawa z 18 grudnia 2025 o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2026 r., poz. 26, zwana „ustawą orzeczniczą” przyniosła szereg zmian w orzecznictwie lekarskim. Warto zatem, aby środowisko lekarskie dowiedziało się, czym te zmiany skutkują w praktyce.
Wejście w życie nowych regulacji prawnych zostało podzielone na trzy etapy:
W I etapie, wprowadzonym 27 stycznia 2026 r., jednoznacznie wskazano na uprawnienie ZUS do kontrolowania zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy w związku z opieką nad chorym członkiem rodziny. Umożliwiono także pozyskiwanie od pacjenta wyjaśnień oraz informacji w danej sprawie na potrzeby prowadzonej kontroli dotyczącej czasowej niezdolności do pracy. Przyznano Zakładowi uprawnienia do udostępniania właściwym jednostkom organizacyjnym samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów informacji oraz dokumentów zgromadzonych w postępowaniach związanych z kontrolą zaświadczeń lekarskich oraz w postępowaniach związanych z cofnięciem upoważnienia do wystawiania zaświadczeń lekarskich.
Obecnie trwa II etap wdrażania zmian, dla nas wszystkich szczególnie istotny. Daje on nowe możliwości zatrudniania lekarzy. W ostatnich latach rynek pracy w Polsce dynamicznie się zmienia. Coraz więcej specjalistów poszukuje nie tylko stabilizacji zawodowej, lecz także możliwości wykorzystania swojej wiedzy medycznej w obszarach wykraczających poza klasyczną praktykę kliniczną. Takim miejscem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Jedną z najważniejszych zmian jest odejście od dotychczasowego modelu, w którym lekarz orzecznik był zobowiązany posiadać tytuł specjalisty i pozostawać w zatrudnieniu na umowę o pracę. Nowe przepisy wprowadzają bardziej elastyczne rozwiązania kadrowe. Dzięki nim w ZUS, obok specjalistów, będą mogli pracować również:
– lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne (ukończony moduł podstawowy lub trzeci rok szkolenia w przypadku modułu jednolitego dla danej specjalizacji),
– lekarze posiadający co najmniej pięcioletni okres wykonywania zawodu lekarza.
Nowa ustawa daje możliwość zatrudnienia w formie umowy o świadczenie usług. Może to być realizowane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej lub umowy zawieranej z osobą fizyczną nieprowadzącą takiej działalności (co wydaje się być korzystne dla lekarzy np. emerytów). To również bardzo istotna zmiana z punktu widzenia młodych lekarzy oraz tych, którzy chcą poszerzyć swoją aktywność zawodową o obszar orzeczniczy. Nadal możliwy jest elastyczny czas pracy.
Jednocześnie ustawodawca zachował najwyższe standardy jakościowe wobec lekarzy pełniących funkcje nadzorcze i eksperckie. Lekarze realizujący zadania związane z nadzorem nad wydawaniem orzeczeń nadal będą zobowiązani do posiadania tytułu specjalisty.
III etap planowany jest od 1 stycznia 2027 r. Będzie on obejmował zmiany w organizacji postępowania orzeczniczego oraz w trybie wydawania orzeczeń i wystawiania zaświadczeń lekarskich. Zgodnie z zapisem ustawy, badanie orzecznicze będzie mogło być przeprowadzone z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Zmiany będą dotyczyły także zaświadczeń lekarskich. Lekarz na żądanie ubezpieczonego zatrudnionego w więcej niż jednym podmiocie nie będzie miał obowiązku wystawiania zwolnienia lekarskiego z określonego tytułu, jeżeli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy.
Dzisiejsze orzecznictwo lekarskie w ZUS to obszar nowoczesny, dynamiczny i coraz bardziej otwarty na nowych specjalistów. Wprowadzane zmiany wyraźnie pokazują, że Zakład chce budować profesjonalny, przyjazny i elastyczny model współpracy z kadrą medyczną.
Dla lekarzy może to być szansa na:
– rozwój ekspercki,
– stabilizację zawodową,
– udział w ważnym obszarze systemu zabezpieczenia społecznego,
– pracę, która realnie wpływa na sytuację życiową pacjentów i ubezpieczonych,
– wykorzystanie wieloletniego doświadczenia zawodowego.
Orzecznictwo ZUS staje się nowoczesnym obszarem medycyny, w którym doświadczenie kliniczne spotyka się z odpowiedzialnością społeczną i nowoczesnym podejściem do organizacji pracy.
lek. Anna Sulikowska – Przewodnicząca Komisji Lekarskich ZUS
lek. Julitta Gross-Błaszyk – Główny Lekarz Orzecznik