18 listopada 2025 r. w Centrum Konferencyjnym Wielkopolskiej Izby Lekarskiej w Poznaniu odbyła się konferencja “Medycyna – konteksty historyczne i społeczno-kulturowe”. Organizatorem konferencji byli: EDU WIL, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
Konferencję otworzył prezes Okręgowej Rady Lekarskiej Wielkopolskiej Izby Lekarskiej dr n. med. Krzysztof Kordel oraz jej moderatorzy, którzy zasiadali zarazem w panelach dyskusyjnych do każdej z sesji: wiceprezes ORL WIL lek. Marcin Karolewski, prof. dr hab. Agnieszka Gromkowska-Melosik, prof. UAM dr hab. Bartosz Hordecki, dr n. o zdr. Piotr Kordel.
– My dzisiaj stoimy tutaj i przypominamy wszystkim, że medycyna to jest też proces holistyczny, że medycyna to nie są tylko naukowe dane, to nie są tylko wykresy, to nie są tylko wytyczne i sprowadzanie leczenia do coraz bardziej zmechanizowanych metod jak chirurgia robotyczna, operacje na odległość. Oczywiście, wszystko jest częścią medycyny, ale medycyna nadal pozostaje nauką planistyczną, nadal to człowiek jest w centrum i nadal to podejście do człowieka ma kluczowe znaczenie, a te wszystkie dodatkowe rzeczy to są tylko dodatki, które pomagają nam dobrze tego pacjenta leczyć, ale przede wszystkim musimy widzieć człowieka – mówił tytułem wstępu wiceprezes ORL WIL lek. Marcin Karolewski.
Medycyna w kontekście historyczno-kulturowym
Wykład inauguracyjny „Quid est medicina?” wygłosił prof. UMK dr hab. Wojciech Szczęsny, wprowadzając uczestników w refleksję nad istotą medycyny. Następnie dr Krzysztof Nierzwicki zaprezentował temat „Anatomiczny traktat Andreasa Vesaliusa (Bazylea 1543, 1555) w zbiorach Bibliotek polskich”, ukazując znaczenie dzieła Vesaliusa w historii anatomii. Prelegent skupił się na tym jak dzieło powstawało, jak było wydawane i w jaki sposób było rozpowszechniane na całym świecie. Kolejny referat, „Medykalizacja ciała kobiety w epoce wiktoriańskiej”, przedstawiła prof. dr hab. Agnieszka Gromkowska-Melosik z UAM. Sesję zakończyła dyskusja, po której nastąpiła krótka przerwa.
Społeczno-kulturowe dzieje psychiatrii
Sesję II rozpoczęła się wystąpieniem prof. UAM dr hab. Bartosza Hordeckiego, który podzielił się refleksjami wokół książki „Dom z dwiema wieżami”. Następnie Karol Soberski, dziennikarz i dokumentalista, przedstawił wstrząsającą historię związaną ze szpitalem Dziekanką w referacie „Zapomniana zbrodnia” – historia z Dziekanką w tle.
– Dla mnie rzecz niezwykła, podczas moich poszukiwań w 2010 roku trafiłem na tą Panią. Ona od trzydziestego szóstego roku pracowała na Dziekance, ona była świadkiem tych mordów. Ja się z Panią dotąd spotkałem dwukrotnie. (…).
Po tych słowach prelegent zaprezentował archiwalną fotografię przedstawiającą grupę personelu medycznego, po czym kontynuował: – Pani doktor pokazała mi tą fotografię. To jest fotografia jej koleżanek zrobiona w grudniu trzydziestego dziewiątego roku. Z tej grupy przeżyły tylko 3 pielęgniarki. Pozostali dnia 28 stycznia czterdziestego roku, w ostatnim transporcie w tej pierwszej części wywózki, w wagonach pojechały z pacjentami… Niemcy pierwsze transporty zaczęli już wywozić pierwszego października trzydziestego dziewiątego roku, identycznie tam zakończyli w styczniu czterdziestego roku. (…) W książce “Zapomniana zbrodnia” podpisałem 8 potencjalnych miejsc, gdzie w okolicach Gniezna pacjenci są pogrzebani. (…) jedno miejsce jest w lasach gminy Mieleszyn.
Ostatni wykład tej sesji, „Mroczna twarz psychiatrii w kulturze a rzeczywistość”, wygłosił lek. Marcin Karolewski.
Medycyna w kontekście prawno-społecznym
Sesja III rozpoczęła się od wystąpienia prof. UMK dr hab. n. med. Janusza Tylocha na temat „Białe soboty” – społeczno-kulturowe aspekty badań przesiewowych. Przedstawił dane dotyczące pacjentów przebadanych w ramach akcji „białe soboty” oraz stwierdzonych u nich nieprawidłowości. Szczególna uwagę zwrócił na czynniki motywujące mężczyzn do badań – najczęściej są to bliskie osoby, które zachęcają do wizyty u lekarza, przyjaciele proponujący wspólne badania, a także wiadomość o chorobie czy śmierci kolegi. Istotną rolę odgrywają również predyspozycje rodzinne oraz przekaz medialny, w tym kampanie telewizyjne, takie jak „Movember”, czyli miesiąc profilaktyki zdrowia mężczyzn. Prelegent podkreślił, że w ostatnich latach obserwuje się zarówno wzrost zachorowalności, jak i wykrywalności raka gruczołu krokowego.
Następnie dr n. o zdr. Piotr Kordel z UMP zaprosił do rozmowy „Przy okrągłym stole o izbach lekarskich”. Kolejny referat, poświęcony postaci Pawła Gantkowskiego – lekarza, społecznika i działacza samorządowego – przedstawił dr n. med. Krzysztof Prętki z UMP. Sesję zakończyła dyskusja.
(Nie)zapomniane postacie medycyny
Ostatnia część konferencji – Sesja IV „(Nie)zapomniane postacie medycyny” – rozpoczęła się wykładem dr hab. Rafała Wójcika z UAM o Kasprze Goskim, poznańskim lekarzu, burmistrzu i astrologu. Następnie dr n. hum. Justyna Czekajewska z UMP przybliżyła sylwetkę Kazimierza Wize. Wykład o postaci jaką był Jan Jonston wygłosiła lek. Lidia Dymalska-Kubasik, Przewodnicząca Delegatury Wielkopolskiej Izby Lekarskiej w Lesznie oraz Przewodnicząca Komisji Historycznej Wielkopolskiej Izby Lekarskiej. Po dyskusji końcowej nastąpiło oficjalne zakończenie konferencji.
Zakończenie wydarzenia stało się okazją do podkreślenia znaczenia dialogu między historią, kulturą i medycyną. Wskazano, że takie spotkania nie tylko poszerzają wiedzę, ale również budują świadomość zawodową i społeczną, przypominając, że medycyna to nie wyłącznie technologia i procedury, lecz przede wszystkim troska o człowieka.
